ही प्रतिमा एका भयाण वास्तवाचं दर्शन घडवते. एका चिमुरडीचं घर उद्ध्वस्त होतंय, तिच्या डोळ्यांसमोरच तिचं संपूर्ण बालपण कोसळतंय, आणि ती फक्त आपल्या हातातली पुस्तकं घट्ट धरून त्या विनाशातून बाहेर पडण्याचा प्रयत्न करतेय. यामागचं दुःख, वेदना आणि असहाय्यता शब्दांत मांडणं कठीण आहे.
हे केवळ एका झोपडपट्टीच्या पाडण्याचं दृश्य नाही, तर संपूर्ण व्यवस्थेच्या क्रूरतेचं दर्शन आहे. जेव्हा झोपडपट्टीवाल्यांना विकासाच्या नावाखाली हुसकावलं जातं, तेव्हा त्यांचं आयुष्य संपत नाही, पण त्यांची पिढ्यान् पिढ्यांची सुरक्षितता, आशा आणि मूलभूत हक्क उद्ध्वस्त होतात.
ही मुलगी कोण आहे? कदाचित एखाद्या मजुराची मुलगी, जिच्या वडिलांनी या शहरात स्वप्नं पाहून पाय रोवले असतील. कदाचित एका विधवा आईचं अपत्य, जिच्या आयुष्याचं सार्थक तिच्या शिक्षणात आहे. पण कोणालाही त्याची पर्वा नाही. सरकारी आदेश येतो, बुलडोझर येतो, आणि मग या लोकांच्या घरांसह त्यांची स्वप्नंही जमीनदोस्त होतात.
ही मुलगी पुस्तकं घेऊन पळत असली तरी, तिला न्याय मिळेल का? तिचं शिक्षण सुरू राहील का? की ती देखील लाखो बेघर मुलांप्रमाणे अस्तित्वाच्या लढाईत गडप होईल?
ही मुलगी आपल्या उध्वस्त घरातून पुस्तकं वाचवण्याचा प्रयत्न करत आहे. तिची धाव म्हणजे तिच्या शिक्षणासाठीचा संघर्ष आहे. पण पुस्तकं वाचवली म्हणून शिक्षण टिकेल का? उद्या ती कोणत्या घरात राहणार? कोणत्या शाळेत जाणार? की परिस्थिती तिला फूटपाथवर भीक मागायला लावेल?
शिक्षणाच्या गप्पा मारणाऱ्या सरकारांनी आणि समाजाने याचा विचार करायला हवा. शिक्षणाचा खरा अधिकार म्हणजे केवळ पुस्तके नाहीत, तर त्यासाठीची योग्य परिस्थिती आणि संधीसुद्धा आहे.
हे चित्र हजारो लोकांना भावनिक करेल, पण प्रत्यक्षात गरीबांना घर देण्यासाठी सरकार काही करेल का? की हा मुद्दा फक्त सोशल मीडियावर चर्चेसाठीच राहील?
जर खरंच विकास हवा असेल, तर गरीबांचे जगणे उद्ध्वस्त करून नव्हे, तर त्यांना आधार देऊन, त्यांना पर्यायी घरे, शिक्षण आणि रोजगार देऊन तो करावा लागेल. अन्यथा, अशीच अजून कितीतरी मुलं अशा विध्वंसातून पुस्तकं वाचवत धावत राहतील, आणि आपण केवळ त्यांची दुःखभरली चित्रं शेअर करत राहू.
शासनाची निर्दयता आणि समाजाची असंवेदनशीलता यामुळे असे प्रसंग घडतात. पण ही मुलगी पुस्तकांसाठी धावत आहे, म्हणजे आशा जिवंत आहे. प्रश्न हा आहे की, आपण तिच्या शिक्षणाचा मार्ग मोकळा करू शकतो का, की तिला फक्त अशाच धावत राहण्याच्या भागधारकांपैकी एक बनवणार आहोत?
साभार – फेसबुक वॉलवरून
