प्रयागराज – उत्तर प्रदेश राज्याच्या हद्दीत असलेल्या प्रयागराज शहरामध्ये अलीकडेच छात्रों की गुंज या अत्यंत महत्त्वाच्या कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. या विशेष कार्यक्रमात उपस्थित विद्यार्थ्यांशी संवाद साधताना लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी केंद्र सरकारच्या धोरणांवर आणि देशात भेडसावणाऱ्या वाढत्या बेरोजगारीच्या प्रश्नावर सडकून टीका केली. देशातील शिक्षण व्यवस्था आणि नोकरीच्या संधी यासारख्या अत्यंत जिव्हाळ्याच्या विषयांवर त्यांनी विद्यार्थ्यांसमोर आपली रोखठोक आणि स्पष्ट भूमिका मांडली.
आपल्या अभ्यासपूर्ण भाषणाची सुरुवात करताना त्यांनी एका ऐतिहासिक वास्तवाची आठवण करून दिली. ते म्हणाले की, एका विशिष्ट काळात अलाहाबाद विद्यापीठ हे संपूर्ण देशातील सर्वात उत्कृष्ट आणि प्रतिष्ठित शिक्षणाचे केंद्र म्हणून ओळखले जात होते. आज याच ऐतिहासिक भूमीवर उपस्थित राहून विद्यार्थ्यांच्या मनातील खदखद, वेदना समजून घेण्यासाठी आणि देशातील विस्तीर्ण डेटा तसेच संपत्ती (दौलत) यांसारख्या अत्यंत महत्त्वपूर्ण विषयांवर सविस्तर चर्चा करण्यासाठी आपण येथे उपस्थित असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
देशातील अफाट तरुण वर्गाच्या क्षमतेचे कौतुक करताना त्यांनी एक महत्त्वाचा मुद्दा अधोरेखित केला. त्यांच्या मते, आजच्या घडीला भारताकडे जगातील सर्वात मोठी युवा शक्ती उपलब्ध आहे आणि हीच या देशाची खरी ताकद आहे. तब्बल ४० कोटी इतकी प्रचंड लोकसंख्या असलेला युवक वर्ग ही भारताची सर्वांत मोठी संपत्ती आहे. जागतिक स्तरावर अमेरिका, रशिया आणि चीन यांसारख्या देशांच्या सामर्थ्याची कितीही मोठी चर्चा होत असली तरी, भारताच्या या अवाढव्य तरुण शक्तीसमोर ते सर्व देश फिके पडतात, असा ठाम विश्वास त्यांनी या वेळी व्यक्त केला.
तथापि, सध्याच्या चिंताजनक वास्तवतेवर बोट ठेवत ते पुढे म्हणाले की, एवढी मोठी आणि कार्यक्षम लोकसंख्या असूनही आज भारतात रोजगाराचे जवळपास सर्वच मार्ग पूर्णपणे खुंटले आहेत. बेरोजगारीची धक्कादायक आकडेवारी उपस्थितांसमोर मांडताना त्यांनी सांगितले की, आज देशात १००० तरुणांमागे केवळ १२ जणांनाच कायमस्वरूपी स्वरूपाचा रोजगार उपलब्ध होत आहे. तर दुसऱ्या एका आकडेवारीचा दाखला देत त्यांनी स्पष्ट केले की, तब्बल १५० युवकांमधून जेमतेम एकाच युवकाला नोकरी मिळण्यात यश प्राप्त होते. तरुण मुले रात्रंदिवस एक करून प्रचंड कष्ट घेतात, शिक्षणासाठी लाखो रुपये खर्च करतात, पण शेवटी पदवी हातात आल्यानंतर त्यांच्या पदरी केवळ निराशाच पडते.
देशाच्या विद्यमान आर्थिक परिस्थितीचे विश्लेषण करताना त्यांनी सांगितले की, आज जागतिक बाजारपेठेत सर्वत्र ‘मेड इन चायना’ किंवा ‘मेड इन बांगलादेश’ असा टॅग असलेल्या वस्तू पाहायला मिळतात. परंतु, ‘मेड इन इंडिया’ या संकल्पनेचा कुठेही मागमूसही दिसत नाही. या दुर्दैवी परिस्थितीसाठी त्यांनी केंद्र सरकारने राबवलेली नोटबंदी आणि चुकीच्या पद्धतीने लागू केलेली जीएसटी प्रणाली यांना थेट जबाबदार धरले. या चुकीच्या आर्थिक धोरणांमुळे सामान्य व्यापारी वर्गाचे मोठे नुकसान झाले आहे. तर दुसरीकडे, सरकारी नोकऱ्यांसाठी होणाऱ्या स्पर्धा परीक्षांचे पेपर सतत फुटत (लीक होत) असल्याने विद्यार्थ्यांचे भविष्य अंधकारमय झाले आहे.
सध्या जगभरात चर्चेत असलेल्या कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थातच ‘एआय’ या तंत्रज्ञानावरही त्यांनी आपले परखड विचार मांडले. ते म्हणाले की, तंत्रज्ञानाच्या जगात एआयची कितीही मोठी चर्चा असली तरी, मूळ माहितीशिवाय (डेटा) त्याला कोणताही अर्थ नाही. सुदैवाने हा अमूल्य डेटा भारतातील तरुणांकडे मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध आहे. आपला डेटा हेच त्याचे खरे इंधन आहे. लाखो रुपये आणि उमेदीची अनेक वर्षे खर्च करून मिळवलेल्या इंजिनिअरिंग किंवा वैद्यकीय (मेडिकल) पदव्यांना आज शून्य किंमत उरली आहे, कारण कागदावर असलेली ही प्रमाणपत्रे तरुणांच्या हाताला हक्काचे काम देऊ शकत नाहीत.
दरम्यान, या महत्त्वपूर्ण कार्यक्रमात बिहार आणि उत्तर प्रदेश या राज्यांमधून आलेल्या अनेक संतप्त आणि निराश विद्यार्थ्यांनी आपल्या मनातील व्यथा मोकळेपणाने मांडल्या. विशेषतः पाटणा येथून आलेल्या काही तरुणांनी, आपल्या न्याय्य हक्कांसाठी पुकारलेल्या आंदोलनादरम्यान पोलिसांकडून कशा प्रकारे बळाचा वापर करण्यात आला, याचे भयावह अनुभव उपस्थितांसमोर कथन केले.
