माजी प्रधानमंत्री डॉ. मनमोहन सिंग (Manmohan Singh) हे भारताचे १४ वे पंतप्रधान होते, ज्यांनी २००४ ते २०१४ पर्यंत दोन वेळा देशाची सेवा केली; ते एक प्रसिद्ध अर्थशास्त्रज्ञ होते .
डॉक्टर मनमोहन सिंग यांनी १९९१ मध्ये भारताच्या आर्थिक उदारीकरणाची सुरुवात केली, तसेच त्यांच्या शांत, अभ्यासू वृत्तीसाठी आणि मनरेगा (NREGA) व माहितीचा अधिकार (RTI) सारखे कायदे आणण्यासाठी ते ओळखले जातात. ते भारताचे पहिले शीख पंतप्रधान होते आणि त्यांच्या नेतृत्वाखाली भारताने अमेरिका-भारत अणुकरार (India-US Civil Nuclear Deal) केला.
प्रमुख ओळख आणि योगदान:
आर्थिक सुधारणा: १९९१ मध्ये वित्तमंत्री असताना, त्यांनी भारताला आर्थिक संकटातून बाहेर काढण्यासाठी उदारीकरण (Liberalization), खाजगीकरण (Privatization) आणि जागतिकीकरण (Globalization) धोरणे आणली.
पंतप्रधान म्हणून: २००४ ते २०१४ या काळात पंतप्रधानपदाची सूत्रे सांभाळली; ते जवाहरलाल नेहरू नंतर सलग दोन वेळा निवडून आलेले पहिले पंतप्रधान होते.
महत्त्वाचे कायदे: त्यांच्या कार्यकाळात राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायदा (NREGA) आणि माहितीचा अधिकार कायदा (RTI) लागू झाला.
अणुकरार: अमेरिकेसोबत ऐतिहासिक नागरी अणुकरार (Civil Nuclear Deal) केला.
व्यक्तिमत्व: ते त्यांच्या अभ्यासू वृत्ती, नम्र स्वभाव आणि कमी बोलण्याच्या शैलीसाठी ओळखले जातात, ज्यामुळे त्यांना ‘थिंकर’ (Thinker) म्हणूनही संबोधले जाते.
शिक्षण आणि कारकीर्द:
शिक्षण: केंब्रिज आणि ऑक्सफर्ड विद्यापीठातून अर्थशास्त्रात पदवी मिळवली.
पदाधिकार: रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाचे गव्हर्नर, नियोजन आयोगाचे उपाध्यक्ष आणि वित्त मंत्रालयाचे सचिव यांसारखी महत्त्वाची पदे भूषवली.
वारसा:
त्यांनी भारताला आर्थिक महासत्ता बनवण्याच्या दिशेने मोठे योगदान दिले आणि त्यांच्या दूरदृष्टीमुळे त्यांना जागतिक स्तरावर सन्मान मिळाला.
