कोलकता -गेली १५ वर्षे सलग पश्चिम बंगाल राज्यावर एकहाती वर्चस्व गाजवणाऱ्या मुख्यमंत्री ममता बॅनर्जी आणि त्यांच्या टीएमसी पक्षाला यंदाच्या २०२६ विधानसभा निवडणुकीत मतदारांनी अनपेक्षितपणे नाकारले आहे. राज्याच्या इतिहासात पहिल्यांदाच भाजपने मुसंडी मारत बहुमताचा आकडा ओलांडून १९० जागांवर घवघवीत यश मिळवले आहे. या अभूतपूर्व सत्तांतरामागे आणि सत्ताधारी सरकारच्या पराभवामागे प्रामुख्याने पाच कारणे महत्त्वपूर्ण ठरली आहेत.
सर्वांत पहिले आणि महत्त्वाचे कारण म्हणजे भ्रष्टाचाराचे गंभीर आरोप. राज्यामध्ये गाजलेल्या शिक्षक भरती घोटाळ्यामुळे सत्ताधारी पक्षाची प्रतिमा कमालीची डागाळली. महिला वर्गाला आकर्षित करण्यासाठी सरकारने लक्ष्मीर भंडार आणि कन्याश्री यांसारख्या महत्त्वाकांक्षी योजना राबवल्या. मात्र, सुशिक्षित आणि बेरोजगार तरुणांच्या वाढत्या रोषामुळे या योजनांचा फारसा राजकीय फायदा होऊ शकला नाही. दुसरे प्रमुख कारण म्हणजे स्थानिक नेत्यांबद्दलची प्रचंड चीड. सलग तीन वेळा सत्तेत राहूनही ग्रामीण भागात मूलभूत विकासाचा अभाव राहिला. सिंडिकेट राज आणि गाव पातळीवरील नेत्यांच्या मनमानी कारभारामुळे जनता त्रस्त होती. ममता बॅनर्जी यांच्या वैयक्तिक लोकप्रियतेचा फायदा स्थानिक पातळीवरील नाराजी दूर करण्यासाठी होऊ शकला नाही आणि याचा थेट फायदा विरोधी पक्षाने उचलला.
तिसरे कारण म्हणजे रखडलेला औद्योगिक विकास. शेतकरी आणि कष्टकरी वर्गासाठी विविध निर्णय घेण्यात आले असले तरी, राज्यात मोठे उद्योग आणण्यात सरकार अपयशी ठरले. परिणामी बेरोजगारीचा ज्वलंत प्रश्न सुटू शकला नाही. याउलट, भाजपने सोनार बांगला आणि व्यापक औद्योगिक विकासाचे स्वप्न दाखवल्याने शहरी व निमशहरी भागातील मतदारांनी त्यांच्या पारड्यात भरभरून मते टाकली. चौथे कारण निवडणूक आयोग याची कडक भूमिका हे ठरले. मतदार याद्यांमधील सुधारणा आणि बोगस मतदारांना वगळण्याच्या प्रक्रियेमुळे मतदानात मोठी पारदर्शकता आली. सत्ताधाऱ्यांनी याला विरोधकांचे षडयंत्र म्हटले असले तरी, या निष्पक्ष प्रक्रियेमुळे सर्व गणिते पूर्णपणे बदलली.
पाचवे आणि अखेरचे कारण म्हणजे मतांचे झालेले ध्रुवीकरण. सध्याच्या राजकीय स्थितीत डावे आणि काँग्रेस यांचे अस्तित्व राज्यात जवळपास संपुष्टात आले आहे. त्यामुळे मतदारांनी थेट भाजपलाच एकमेव प्रबळ पर्याय म्हणून स्वीकारले. अल्पसंख्याक मते जुन्याच पक्षाकडे राहिली असली तरी, बहुसंख्याक मतांचे मोठ्या प्रमाणावर एकत्रीकरण झाले. तसेच शुभेंदू अधिकारी यांसारख्या दिग्गज नेत्यांनी दिलेले तगडे आव्हान परतवून लावण्यात विद्यमान नेतृत्वाला अपयश आले आणि परिणामी राज्याची सत्ता त्यांच्या हातून निसटली.
