आज पंडित जवाहरलाल नेहरू यांची जयंती. ते आपल्या देशाचे पहिले पंतप्रधान आणि आधुनिक भारताचे शिल्पकार मानले जातात. त्यांच्या नेतृत्वाखाली अनेक मोठे बदल घडले. थोडक्यात आणि सोप्या भाषेत त्यांच्या मुख्य सुधारणा असे:
1. औद्योगिक विकासाची पायाभरणी
नेहरूंनी सार्वजनिक क्षेत्रावर भर देऊन मोठे उद्योग, स्टील प्लांट, पॉवर प्रोजेक्ट, मशीन टूल्स फॅक्टरी, हेवी इंजिनिअरिंग प्लांट उभे केले. भविष्यातील औद्योगिकीकरणाचा पाया त्यांनी तयार केला.
2. विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाला चालना
ISRO, DRDO सारख्या संस्थांची बीजे त्यांच्या काळात पेरली गेली. IIT, AIIMS, CSIR यांसारख्या संस्था स्थापन करून त्यांनी वैज्ञानिक विचार आणि संशोधनाला देशात मजबूत स्थान दिले.
3. शेती आणि सिंचन प्रकल्प
“धरणे ही आधुनिक भारताची मंदिरे” असे ते म्हणायचे. भाकरा-नांगल, हिराकुंड, दामोदर व्हॅली सारखे मोठे सिंचन व जलविद्युत प्रकल्प त्यांच्या कार्यकाळात उभे राहिले.
4. लोकशाही मूल्यांची जपणूक
स्वातंत्र्यानंतर देशात स्थिर लोकशाही उभारणे ही मोठी जबाबदारी होती. संसदीय लोकशाही, निवडणूक व्यवस्था, स्वतंत्र न्यायव्यवस्था आणि मुक्त प्रसारमाध्यमांना त्यांनी बळ दिले.
5. परराष्ट्र धोरण – नॉन-अलाइन्मेंट चळवळ
युद्धोत्तर काळात नेहरूंनी भारताची परराष्ट्र भूमिका स्वतंत्र ठेवली. अमेरिका किंवा सोविएत या कोणत्याही गटात न जाऊन शांतता व सहकार्यावर आधारित ‘निर्गुट चळवळ’ सुरू केली.
6. शिक्षण आणि सामाजिक विकास
प्राथमिक शिक्षण, महिला शिक्षण, विज्ञानाधारित शिक्षण, मुलांच्या विकासावर भर. बालदिनाची संकल्पना आणि मुलांवर विशेष प्रेम यासाठी ते ओळखले जातात.
7. धर्मनिरपेक्षतेचा आग्रह
भारत बहुधर्मीय आणि बहुसांस्कृतिक असल्याने सर्व धर्मांना समान स्थान देणारी धर्मनिरपेक्ष भूमिका त्यांनी मजबूत केली.
एकूणच, नेहरूंच्या विचारांनी आणि निर्णयांनी देशाच्या अर्थव्यवस्थेपासून शिक्षणापर्यंत आणि परराष्ट्र धोरणापासून लोकशाहीपर्यंत अनेक क्षेत्रांमध्ये आधुनिक भारताची दिशा ठरवली.
पंडीतजींना जयंतीदिनी विनम्र अभिवादन!
