मुंबई – सर्वसामान्यांच्या ताटात दररोज पडणारे आणि लहान मुलांच्या आरोग्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे असणारे दूध खरोखरच शुद्ध आहे का, हा अत्यंत गंभीर प्रश्न पुन्हा एकदा निर्माण झाला आहे. निष्पाप नागरिकांच्या जीवाशी निर्दयीपणे खेळणाऱ्या एका भयानक कृत्रिम दूध बनवणाऱ्या टोळीचा अन्न व औषध प्रशासन (FDA) आणि पोलिसांनी संयुक्तपणे भंडाफोड केला आहे. राज्याचे अन्न आणि औषध प्रशासन आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी अतिशय गुप्तपणे या धडक कारवाईची योजना आखली. त्यांच्या या थेट आणि वेगवान कारवाईमुळे संपूर्ण राज्यातील भेसळ करणाऱ्या माफियांना मोठा धक्का बसला आहे.
या महाकाय कारवाईसाठी प्रशासनाकडून अत्यंत काटेकोर नियोजन करण्यात आले होते. राज्यामधील पुणे, अहमदनगर, सोलापूर, जालना आणि ठाणे या पाच प्रमुख जिल्ह्यांमध्ये एकाच रात्रीत प्रशासनाने धाडी टाकून भेसळखोरांचे कंबरडे मोडले. या अनपेक्षित तपासणी मोहिमेमध्ये तब्बल 1 कोटी 48 लाख रुपये किमतीचा बेकायदेशीर मुद्देमाल अधिकाऱ्यांनी जागेवरच जप्त केला आहे. कारवाईच्या ठिकाणी सुमारे 20 हजार लिटर आरोग्यास अपायकारक आणि संशयास्पद दूध सापडले, जे अधिकाऱ्यांनी तत्काळ नष्ट केले. तसेच, पुढील सखोल वैज्ञानिक पडताळणीसाठी या बनावट दुधाचे 41 नमुने गोळा करून ते प्रयोगशाळेकडे तपासणीसाठी पाठवण्यात आले आहेत.
या संपूर्ण तपासादरम्यान समोर आलेली माहिती अक्षरशः अंगावर काटा आणणारी आहे. हे भेसळ माफिया केवळ दुधात पाणी मिसळून नफा कमवत नव्हते, तर मानवी शरीराला अत्यंत घातक असणाऱ्या रसायनांचा वापर करून विषारी स्वरूपाचे ‘कृत्रिम दूध’ तयार करत होते. स्किम्ड मिल्क पावडर, व्हे पावडर, इमल्सिफायर, रिफाइंड तेल, पामतेल आणि सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे चक्क कपडे धुण्यासाठी वापरण्यात येणाऱ्या डिटर्जंटचा वापर करून हे हुबेहूब बनावट दूध बनवले जात असल्याचे प्राथमिक तपासात उघड झाले आहे.
या अतिशय गंभीर गुन्ह्याची तातडीने दखल घेत प्रशासनाने कठोर कायदेशीर पावले उचलली आहेत. नव्याने लागू झालेल्या भारतीय न्याय संहिता 2023 (BNS) आणि अन्न सुरक्षा व मानके अधिनियम 2006 (FSSA) या कडक कायद्यांखाली एकूण 26 आरोपींवर गुन्हे दाखल करण्यात आले आहेत. यापैकी आतापर्यंत 13 आरोपींच्या मुसक्या आवळण्यात पोलिसांना मोठे यश आले असून, न्यायालयात हजर केले असता त्यांना पोलीस कोठडी सुनावली आहे. याशिवाय, नियमांची पायमल्ली करणाऱ्या ५ दूध व्यावसायिकांचे परवाने त्वरित निलंबित करण्यात आले असून ४ व्यवसाय कायमस्वरूपी बंद करण्याचे थेट आदेश प्रशासनाने दिले आहेत.
या जीवघेण्या रॅकेटचे धागेदोरे केवळ एका शहरापुरते मर्यादित नसून संपूर्ण वितरण साखळीत खोलवर पसरले आहेत. बनावट रसायने पुरवणारे घटक, संकलन केंद्रे, पॅकेजिंग युनिट्स आणि त्यांचे परराज्यातील आर्थिक व्यवहार याचा आता पोलिसांकडून कसून तपास केला जात आहे. नागरिकांनीही आपल्या आजूबाजूला अन्नपदार्थात भेसळ होत असल्याचा संशय आल्यास त्वरित प्रशासनाशी संपर्क साधावा, असे महत्त्वाचे आवाहन अधिकाऱ्यांकडून करण्यात आले आहे.
