डेंग्यू (DENG-gey) ताप हा डासांमुळे पसरणारा आजार आहे जो जगातील उष्णकटिबंधीय आणि उपोष्णकटिबंधीय भागात होतो. सौम्य डेंग्यू तापामुळे जास्त ताप आणि फ्लू सारखी लक्षणे दिसतात. डेंग्यू तापाचा गंभीर प्रकार, ज्याला डेंग्यू हेमोरेजिक ताप देखील म्हणतात, गंभीर रक्तस्त्राव, रक्तदाब अचानक कमी होणे (शॉक) आणि मृत्यू होऊ शकतो.
जगभरात दरवर्षी डेंग्यू संसर्गाची लाखो प्रकरणे आढळतात. डेंग्यू ताप आग्नेय आशिया, पश्चिम पॅसिफिक बेटे, लॅटिन अमेरिका आणि आफ्रिकेत सर्वात सामान्य आहे. परंतु हा रोग नवीन भागात पसरत आहे, ज्यात युरोप आणि अमेरिकेच्या दक्षिणेकडील भागांमध्ये स्थानिक उद्रेकांचा समावेश आहे.डेंग्यू तापाच्या लसींवर संशोधक काम करत आहेत. सध्या, ज्या भागात डेंग्यू ताप सामान्य आहे, तेथे संसर्ग रोखण्याचे सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे डास चावणे टाळणे आणि डासांची संख्या कमी करण्यासाठी पावले उचलणे.
अनेकांना डेंग्यूच्या संसर्गाची कोणतीही चिन्हे किंवा लक्षणे दिसत नाहीत.जेव्हा लक्षणे आढळतात, तेव्हा ते इतर आजारांसारखे समजले जाऊ शकतात – जसे की फ्लू – आणि सामान्यतः तुम्हाला संक्रमित डास चावल्यानंतर चार ते 10 दिवसांनी सुरुवात होते.
डेंग्यू तापामुळे जास्त ताप येतो — १०४ फॅ (४० से) — आणि खालीलपैकी कोणतीही चिन्हे आणि लक्षणे:
डोकेदुखी ,स्नायू, हाडे किंवा सांधेदुखी
मळमळ ,उलट्या होणे ,डोळ्यांच्या मागे वेदना
सुजलेल्या ग्रंथी ,पुरळ
बहुतेक लोक एका आठवड्याच्या आत बरे होतात. काही प्रकरणांमध्ये, लक्षणे खराब होतात आणि जीवघेणा होऊ शकतात. याला गंभीर डेंग्यू, डेंग्यू हेमोरेजिक फिव्हर किंवा डेंग्यू शॉक सिंड्रोम म्हणतात.
जेव्हा तुमच्या रक्तवाहिन्या खराब होतात आणि गळती होते तेव्हा गंभीर डेंग्यू होतो. आणि तुमच्या रक्तप्रवाहात गुठळ्या तयार करणाऱ्या पेशींची (प्लेटलेट्स) संख्या कमी होते. यामुळे शॉक, अंतर्गत रक्तस्त्राव, अवयव निकामी होणे आणि मृत्यू देखील होऊ शकतो.गंभीर डेंग्यू तापाची चेतावणी चिन्हे – जी जीवघेणी आणीबाणी आहे – त्वरीत विकसित होऊ शकते. चेतावणी चिन्हे सामान्यतः तुमचा ताप निघून गेल्यानंतर पहिल्या किंवा दोन दिवसांनी सुरू होतात आणि त्यात हे समाविष्ट असू शकते:
तीव्र पोटदुखी,सतत उलट्या होणे
तुमच्या हिरड्या किंवा नाकातून रक्त येणे
तुमच्या लघवीत रक्त, मल किंवा उलट्या
त्वचेखाली रक्तस्त्राव, जे कदाचित जखमासारखे दिसू शकते.कठीण किंवा जलद श्वास घेणे
थकवा,चिडचिड किंवा अस्वस्थता
डॉक्टरांना कधी भेटायचे –
गंभीर डेंग्यू ताप हा जीवघेणा वैद्यकीय आणीबाणी आहे. जर तुम्ही अलीकडेच डेंग्यू ताप आल्याची माहिती असलेल्या क्षेत्राला भेट दिली असेल, तुम्हाला ताप आला असेल आणि तुम्हाला कोणतीही चेतावणी चिन्हे आढळली असतील तर त्वरित वैद्यकीय मदत घ्या. चेतावणी चिन्हांमध्ये तीव्र पोटदुखी, उलट्या होणे, श्वास घेण्यास त्रास होणे किंवा नाक, हिरड्या, उलट्या किंवा मल यांमध्ये रक्त येणे यांचा समावेश होतो.
जर तुम्ही अलीकडे प्रवास करत असाल आणि तुम्हाला ताप आला असेल आणि डेंग्यू तापाची सौम्य लक्षणे असतील तर तुमच्या डॉक्टरांना कॉल करा.
भेटीची विनंती करा.
कारणे –
डेंग्यू ताप चारपैकी कोणत्याही एका डेंग्यू विषाणूमुळे होतो. एखाद्या संक्रमित व्यक्तीच्या आसपास राहिल्याने तुम्हाला डेंग्यू ताप येऊ शकत नाही. त्याऐवजी डेंग्यूचा ताप डासांच्या चावण्याने पसरतो.
दोन प्रकारचे डास जे बहुतेक वेळा डेंग्यू विषाणू पसरवतात ते मानवी निवासस्थानात आणि आजूबाजूला सामान्य आहेत. डेंग्यूच्या विषाणूची लागण झालेल्या व्यक्तीला डास चावल्यानंतर हा विषाणू डासांमध्ये प्रवेश करतो. त्यानंतर, जेव्हा संक्रमित डास दुसऱ्या व्यक्तीला चावतो तेव्हा विषाणू त्या व्यक्तीच्या रक्तप्रवाहात प्रवेश करतो आणि संसर्गास कारणीभूत ठरतो.
तुम्ही डेंग्यू तापातून बरे झाल्यानंतर, तुम्हाला संसर्ग झालेल्या विषाणूच्या प्रकारासाठी दीर्घकालीन प्रतिकारशक्ती असते — परंतु इतर तीन डेंग्यू तापाच्या विषाणूंच्या प्रकारांसाठी नाही. याचा अर्थ भविष्यात तुम्हाला इतर तीन व्हायरस प्रकारांपैकी एकाने पुन्हा संसर्ग होऊ शकतो. तुम्हाला दुसऱ्यांदा, तिसऱ्या किंवा चौथ्यांदा डेंग्यू ताप आल्यास गंभीर डेंग्यू तापाचा धोका वाढतो.जोखीम घटक –
तुम्हाला डेंग्यू ताप येण्याचा किंवा रोगाचा अधिक गंभीर स्वरूपाचा धोका जास्त असतो जर:
तुम्ही उष्णकटिबंधीय भागात राहता किंवा प्रवास करता. उष्णकटिबंधीय आणि उपोष्णकटिबंधीय भागात असल्यामुळे डेंग्यू तापास कारणीभूत असलेल्या विषाणूच्या संपर्कात येण्याचा धोका वाढतो. विशेषत: उच्च-जोखीम असलेल्या क्षेत्रांमध्ये दक्षिणपूर्व आशिया, पश्चिम पॅसिफिक बेटे, लॅटिन अमेरिका आणि आफ्रिका यांचा समावेश होतो.
तुम्हाला यापूर्वी डेंग्यूचा ताप झाला होता. डेंग्यू तापाच्या विषाणूने मागील संसर्गामुळे तुम्हाला पुन्हा डेंग्यू ताप आल्यास गंभीर लक्षणांचा धोका वाढतो.
गुंतागुंत -गंभीर डेंग्यू तापामुळे अंतर्गत रक्तस्त्राव आणि अवयवांचे नुकसान होऊ शकते. रक्तदाब धोकादायक पातळीपर्यंत खाली येऊ शकतो, ज्यामुळे धक्का बसू शकतो. काही प्रकरणांमध्ये, गंभीर डेंग्यू तापाने मृत्यू होऊ शकतो.
ज्या महिलांना गरोदरपणात डेंग्यू ताप येतो त्यांना बाळाच्या जन्मादरम्यान हा विषाणू बाळामध्ये पसरू शकतो. याव्यतिरिक्त, गर्भधारणेदरम्यान डेंग्यू ताप आलेल्या स्त्रियांच्या बाळांना मुदतपूर्व जन्म, कमी वजन किंवा गर्भाचा त्रास होण्याचा धोका जास्त असतो.
प्रतिबंध लस –
डेंग्यू तापाची लस 6 ते 60 वयोगटातील लोकांसाठी उपलब्ध असू शकते. डेंग्यू लसीकरण ही दोन किंवा तीन डोसची मालिका आहे, जी काही महिन्यांच्या कालावधीत तुम्हाला मिळालेल्या लसीवर अवलंबून असते. या लसी डेंग्यूला कारणीभूत असलेले विषाणू ज्या ठिकाणी राहतात आणि ज्यांना आधीच डेंग्यूचा ताप आला आहे अशा लोकांसाठी वापरण्यासाठी आहेत.महाद्वीपीय युनायटेड स्टेट्समध्ये लस उपलब्ध नाहीत. पण 2019 मध्ये, यूएस फूड अँड ड्रग ॲडमिनिस्ट्रेशनने 9 ते 16 वयोगटातील लोकांसाठी डेंग्यूची लस मंजूर केली ज्यांना पूर्वी डेंग्यूचा ताप झाला होता आणि जे यूएस प्रदेशांमध्ये आणि मुक्तपणे संबंधित राज्यांमध्ये राहतात जेथे डेंग्यू ताप सामान्य आहे.
डास चावण्यापासून प्रतिबंध करा –
जागतिक आरोग्य संघटनेने यावर भर दिला आहे की ज्या भागात हा आजार सामान्य आहे तेथे डेंग्यू ताप कमी करण्यासाठी ही लस स्वतःहून प्रभावी साधन नाही. डेंग्यू तापाचा प्रसार रोखण्यासाठी डास चावण्यापासून रोखणे आणि डासांच्या संख्येवर नियंत्रण ठेवणे या अजूनही मुख्य पद्धती आहेत.
जर तुम्ही डेंग्यू ताप सामान्य असलेल्या भागात राहत असाल किंवा प्रवास करत असाल तर, या टिप्स तुम्हाला डास चावण्याचा धोका कमी करण्यात मदत करू शकतात:
वातानुकूलित किंवा चांगले स्क्रीनिंग केलेल्या घरांमध्ये रहा. डेंग्यूचे विषाणू वाहून नेणारे डास पहाटेपासून संध्याकाळपर्यंत सर्वाधिक सक्रिय असतात, परंतु ते रात्री देखील चावू शकतात.
संरक्षक कपडे घाला. जेव्हा तुम्ही डासांचा प्रादुर्भाव असलेल्या भागात जाल तेव्हा लांब बाहींचा शर्ट, लांब पँट, मोजे आणि शूज घाला.
मच्छर प्रतिबंधक वापरा. परमेथ्रीन तुमचे कपडे, शूज, कॅम्पिंग गियर आणि बेड नेटिंगवर लावले जाऊ शकते. तुम्ही त्यात आधीच परमेथ्रिनने बनवलेले कपडे देखील खरेदी करू शकता. तुमच्या त्वचेसाठी, कमीत कमी 10% DEET एकाग्रता असलेले तिरस्करणीय वापरा.
डासांचा अधिवास कमी करा. डेंग्यूचा विषाणू वाहून नेणारे डास सामान्यत: घरांमध्ये आणि आजूबाजूला राहतात, उभ्या पाण्यात प्रजनन करतात जे वापरलेल्या ऑटोमोबाईल टायरसारख्या गोष्टींमध्ये जमा होऊ शकतात. डास अंडी घालतात त्या निवासस्थानांचे उच्चाटन करून तुम्ही त्यांची संख्या कमी करण्यात मदत करू शकता. आठवड्यातून किमान एकदा, रिकामे आणि स्वच्छ कंटेनर जे उभे पाणी ठेवतात, जसे की लावणीचे कंटेनर, प्राण्यांचे भांडे आणि फुलदाण्या. स्वच्छतेदरम्यान उभे असलेले पाण्याचे कंटेनर झाकून ठेवा.
